Dikey boyut (Vertical Dimension)
Diş hekimliğinde dikey boyut (Vertical Dimension), alt çenenin üst çeneye göre olan dikey konumunu ve bu konumun yüzün alt üçlüsündeki (burun tabanı ile çene ucu arası) yüksekliğini ifade eder.
Klinik pratikte, özellikle tam protez yapımında bu boyutu doğru belirlemek, hem hastanın çiğneme fonksiyonu hem de estetiği için en kritik aşamadır.
İki ana dikey boyut vardır:
A. İstirahat Dikey Boyutu (Vertical Dimension of Rest - VDR)Nedir: Çiğneme kaslarının en az seviyede kasıldığı, alt çenenin yerçekimiyle serbest kaldığı ve dişlerin birbirine değmediği konumdur.Klinik Önemi: Tam protez yaparken hastanın referans alınan "doğal" kas dengesi bu konumdur.
B. Oklüzal Dikey Boyut (Vertical Dimension of Occlusion - VDO)Nedir: Dişler (veya protez kaideleri üzerindeki mum duvarlar) tam temas halindeyken ölçülen mesafedir.Altın Kural: VDO = VDR - 2\(veya 3) mm}
İnteroklüzal Mesafe (Serbest Dişler Arası Boşluk)
VDR ile VDO arasındaki bu 2-3 mm'lik farka "Free-way space" denir. Eğer protezi bu boşluğu bırakmadan (VDO'yu çok yüksek) yaparsanız:
Hasta dişlerini sürekli birbirine çarpıyormuş gibi hisseder ("Takır takır" ses gelir).
Çiğneme kaslarında ve TME'de şiddetli ağrı oluşur.
Kretlerde hızlı kemik erimesi başlar.